BLOG: Trauma, PTSS en CPTSS: wat is het verschil?

Het woord trauma hoor je steeds vaker. Maar wat betekent het eigenlijk? En wat is dan het verschil tussen trauma, PTSS en CPTSS?

De termen worden regelmatig door elkaar gebruikt, terwijl ze niet hetzelfde betekenen. In deze blog leggen we het verschil uit in gewone taal. Want één ding is belangrijk om vooraf te zeggen:

Een traumatische ervaring betekent niet automatisch dat iemand PTSS krijgt.

Iedereen verwerkt ingrijpende gebeurtenissen op een andere manier.

Wat is een trauma?

Een trauma ontstaat wanneer je iets meemaakt dat je op dat moment niet goed kunt verwerken. Dat kan bijvoorbeeld een ernstig ongeluk zijn, geweld, seksueel misbruik, een plotseling overlijden, een bedreigende situatie of een andere ingrijpende gebeurtenis.

Maar een traumatische ervaring hoeft niet altijd één grote gebeurtenis te zijn. Ook langdurige onveiligheid, verwaarlozing, pesten of het steeds opnieuw meemaken van bedreigende situaties kunnen diepe sporen nalaten.

Het lichaam en de hersenen kunnen als het ware onthouden:

“Dit was gevaarlijk.” En soms blijft dat alarmsysteem ook aanstaan wanneer het gevaar allang voorbij is.

Een trauma is niet hetzelfde als PTSS

Na een ingrijpende gebeurtenis kunnen allerlei reacties ontstaan.

Je kunt bijvoorbeeld:

• slecht slapen;
• sneller schrikken;
• veel piekeren;
• verdrietig of boos zijn;
• je terugtrekken;
• moeite hebben met concentreren;
• steeds aan de gebeurtenis denken.

Dat betekent niet automatisch dat je PTSS hebt.

Veel mensen herstellen na verloop van tijd. Het lichaam en de hersenen krijgen langzaam weer het gevoel: “Ik ben nu veilig.”

Wanneer klachten langere tijd blijven bestaan en je dagelijks leven sterk beïnvloeden, kan er sprake zijn van een posttraumatische stressstoornis: PTSS.

Wat is PTSS?

PTSS staat voor posttraumatische stressstoornis.

Bij PTSS blijft het alarmsysteem van het lichaam als het ware te actief na een traumatische gebeurtenis. Je weet misschien met je verstand dat het gevaar voorbij is. Maar je lichaam kan daar anders op reageren. Een geluid, geur, plek, persoon of bepaalde situatie kan bijvoorbeeld ineens een heftige reactie oproepen. Het kan voelen alsof je weer terug bent in de situatie van toen.

Kun je herstellen van trauma?

Ja! :)

Bij PTSS kunnen bijvoorbeeld deze klachten voorkomen:

Herbelevingen

Je beleeft de gebeurtenis opnieuw. Dit kan gebeuren in de vorm van nachtmerries, beelden, gedachten of lichamelijke reacties.

Vermijden

Je probeert situaties, mensen, gesprekken of gedachten die je aan het trauma herinneren uit de weg te gaan.

Overmatige alertheid

Je staat voortdurend ‘aan’. Je schrikt snel, bent gespannen, slaapt slecht of bent voortdurend op zoek naar mogelijk gevaar.

Negatieve veranderingen in gedachten en gevoelens

Je kunt bijvoorbeeld meer schuldgevoel, schaamte, angst of somberheid ervaren. Ook kan het vertrouwen in anderen of in jezelf veranderen.

En wat is CPTSS?

CPTSS staat voor complexe posttraumatische stressstoornis. De naam zegt het eigenlijk al een beetje. Bij CPTSS gaat het vaak om langdurige of herhaalde traumatische ervaringen, waarbij iemand zich moeilijk aan de situatie kon onttrekken.

Denk bijvoorbeeld aan langdurig kindermisbruik, huiselijk geweld, langdurige verwaarlozing, oorlog of andere situaties waarin iemand langere tijd niet veilig was. Bij CPTSS kunnen de klachten van PTSS aanwezig zijn. Maar er komen vaak nog andere problemen bij.

De extra laag van CPTSS

Bij CPTSS kunnen mensen naast de bekende PTSS-klachten ook moeite hebben met drie belangrijke gebieden.

1. Emoties

Emoties kunnen heel heftig zijn.

Iemand kan bijvoorbeeld snel overspoeld raken door angst, boosheid of verdriet. Maar het tegenovergestelde kan ook gebeuren:

helemaal niets voelen. Alsof de emoties tijdelijk uitgeschakeld worden.

2. Het beeld dat je van jezelf hebt

Langdurige traumatische ervaringen kunnen invloed hebben op hoe je naar jezelf kijkt.

Gedachten kunnen bijvoorbeeld zijn:

“Het ligt allemaal aan mij.”

“Ik ben niets waard.”

“Ik ben beschadigd.”

“Ik had het moeten voorkomen.”

Schaamte en schuldgevoel kunnen hierdoor een grote rol spelen.

3. Relaties met anderen

Trauma kan ook invloed hebben op vertrouwen.

Misschien vind je het moeilijk om anderen dichtbij te laten komen. Of je bent juist bang dat iemand je in de steek laat. Je kunt heel alert zijn op veranderingen in het gedrag van anderen.

Een kort berichtje als “We moeten even praten” kan bijvoorbeeld al veel spanning oproepen.

Soms ontstaat er een patroon van mensen heel dichtbij willen hebben én ze tegelijkertijd weer wegduwen. Niet omdat iemand geen relaties wil.

Maar omdat nabijheid na trauma ook spannend kan voelen.

“PTSS gaat niet over wat je hebt meegemaakt. Het gaat ook over wat je lichaam en hoofd daarna zijn blijven vasthouden.”

PTSS of CPTSS: het verschil kort uitgelegd

Je kunt het verschil ongeveer zo zien: 

PTSS

Vaak na één of meerdere traumatische gebeurtenissen:

  - Herbelevingen

  - Vermijden

  - Verhoogde alertheid

  - Negatieve gedachten en gevoelens

 CPTSS

Vaak na langdurige of herhaalde traumatische ervaringen:

  - Herbelevingen

  - Vermijden

  - Verhoogde alertheid

  - Negatieve gedachten en gevoelens

  - Moeite met emotieregulatie

  - Negatief zelfbeeld

  - Moeite met relaties en vertrouwen

CPTSS bevat dus de kenmerken van PTSS, maar gaat daarnaast vaak gepaard met problemen rondom emoties, zelfbeeld en relaties.

Waarom is het soms zo ingewikkeld?

Trauma laat zich niet altijd gemakkelijk herkennen.

Iemand kan bijvoorbeeld heel goed functioneren op het werk, veel lachen en voor anderen klaarstaan.

Van buiten lijkt er weinig aan de hand.

Maar ondertussen kan iemand thuis volledig uitgeput zijn. Of iemand kan juist heel perfectionistisch worden. Alles onder controle willen houden. Nooit iemand tot last willen zijn.

Altijd sterk willen zijn. Dit kunnen manieren zijn om met gevoelens van onveiligheid om te gaan.

Het zijn ooit misschien helpende manieren geweest om jezelf staande te houden. Maar wat vroeger hielp om te overleven, kan later juist in de weg gaan zitten.

Het lichaam doet mee

Trauma zit niet alleen ‘tussen je oren’.

Het kan invloed hebben op hoe je lichaam reageert.

Een onverwacht geluid, een bepaalde geur, een stem, een aanraking, een bepaalde blik, een plek.

Je lichaam kan reageren voordat je überhaupt bewust begrijpt waarom.

Je hart gaat sneller, je spieren spannen zich aan, je krijgt een knoop in je maag, je wordt duizelig, of je voelt ineens helemaal niets meer.

Dat kan verwarrend zijn.

“Waarom reageer ik zo? Er gebeurt toch helemaal niets?”

Omdat je lichaam niet alleen reageert op wat er nú gebeurt. Het kan ook reageren op wat het herkent van toen.

Overleven kent verschillende vormen

Niet iedereen reageert hetzelfde op trauma.

Sommige mensen vechten, anderen vluchten, sommigen bevriezen.

En weer anderen proberen vooral te pleasen of het anderen naar de zin te maken.

Ook vermijden, controleren, perfectionisme of jezelf wegcijferen kunnen manieren zijn geworden om met onveiligheid om te gaan.

Dat betekent niet dat iemand ‘moeilijk’ is.

Het betekent vaak dat iemand ooit een manier heeft gevonden om met iets moeilijks om te gaan.

Kun je herstellen van trauma? Ja!

Herstellen betekent niet altijd dat je alles vergeet of dat je nooit meer ergens last van hebt.

Het betekent eerder dat het verleden steeds minder bepaalt hoe je vandaag kunt leven.

Je leert bijvoorbeeld:

• herkennen wat je triggers zijn;
• begrijpen waarom je lichaam reageert;
• emoties beter verdragen;
• grenzen aangeven;
• jezelf minder de schuld geven;
• anderen weer leren vertrouwen;
• onderscheid maken tussen toen en nu;
• opnieuw ervaren dat je veilig kunt zijn.

Soms is daarvoor gespecialiseerde traumabehandeling nodig. En soms is daarnaast praktische ondersteuning belangrijk om het dagelijks leven weer op de rit te krijgen.

“Je hoeft je verleden niet weg te krijgen. Je mag leren hoe je vandaag weer ruimte maakt voor jezelf.”

Jij bent niet je trauma

Misschien is dit wel de belangrijkste boodschap.

Een trauma kan invloed hebben op hoe je denkt, voelt en reageert.

Maar het bepaalt niet wie jij bent.

Je bent niet je PTSS.

Je bent niet je CPTSS.

Je bent niet wat je hebt meegemaakt.

Je bent iemand die iets heeft meegemaakt en daar op een bepaalde manier op heeft leren reageren.

En reacties die ooit nodig waren om jezelf te beschermen, mogen langzaam veranderen wanneer je weer meer veiligheid ervaart.

Bij anna & zorg kijken we naar het hele verhaal

Bij anna & zorg kijken we niet alleen naar een diagnose of een label.

We kijken naar de persoon erachter.

Wat heb je meegemaakt? Hoe merk je dat vandaag nog? Waar loop je in het dagelijks leven tegenaan? Wat helpt jou om je veiliger, sterker en meer in balans te voelen?

Trauma vraagt om begrip, geduld en veiligheid.

Niet om de vraag:

“Waarom doe je zo?”

Maar om de vraag:

“Wat is er met je gebeurd en wat heb je nu nodig?” 💛